حسام عشقی صنعتی

Hesam Eshghi Sanati

چاپ کتاب «نقدْبازی؛ جستارهای نقد معماری»، به‌کوشش ایمان رئیسی


این کتاب در راستای تدوین رساله پایان نامه دکترای معماری "ایمان رئیسی" با عنوان «نقش نقد در جهت دهی معماری معاصر ایران» در دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات تهران (1387) با راهنمایی دکتر عبدالهادی دانشپور ترجمه و گردآوری شده است.



در این کتاب در 3 مقاله زیر با دکتر رئیسی همکاری داشته ام:
1. نقد معماری: تاریخ، زمینه و نقش‌ها، نوشته دنیس شارپ، صص 29-36.
2. معماری و نقد، نوشته فرانسوا شَسلن، صص 55-64.
3. نقد و اخلاق، نوشته جوزف ریکورت، صص 65-67.



کتاب حاضر، "مجموعه ای از جستارهای نظری و عملی در نقد معماری است که با هدف ارتقای فرهنگ نقد معماری تدوین شده است."
ماخذ: «نقدْبازی؛ جستارهای نقد معماری»، به‌کوشش ایمان رئیسی، (1392) مشهد: انتشارات کتابکده‌ کسری، چاپ اول.

 

نقدبازی

جستارهای نقد معماری، ویراسته‌ی ایمان رئیسی

نوشته‌ی:

دنیس شارپ، فرانسوا شَسلن، جوزف ریکورت، مایکل سورکین،

ژرمی سیمون، ایرنه اسکالبرت، کارن آ. فرانک، ایمان رئیسی،

 سمانه سلطانزاده، ارغوان دانشیان، ماندانا یوسفی و ملیکا حاج‌شفیعی‌ها

ترجمه‌ی:

ایمان رئیسی، حسام عشقی‌صنعتی، حسین زمانی، سیما قربانی و ماندانا منصوری

انتشارات کتابکده کسری

 

"همه‌ی روابط ثابت و منجمد، همراه با پیشداوری‌ها و عقاید کهنه و محترم وابسته به آنها، به حاشیه رانده می‌شوند و تمامی روابط تازه شکل‌یافته قبل از آنکه استوار شوند منسوخ می گردند. هرآنچه سخت و استوار است، دود می‌شود و به هوا می‌رود، هرآنچه مقدس است، دنیوی می‌شود و دست آخر آدمیان ناچار می‌شوند ... با وضعیت واقعی زندگی و روابط‌شان با همنوعان خویش روبرو گردند".

کارل مارکس و فریدریش انگلس، ۱۸۴۸، ترجمه‌ی مراد فرهادپور


 

  
نویسنده : Hesam Eshghi Sanati - حسام عشقی صنعتی ; ساعت ۱٢:٤۳ ‎ق.ظ روز یکشنبه ۱٠ آذر ۱۳٩٢
تگ ها :

مقاله منتشر شده در دوفصلنامه دایره هنر - شماره یک - بهار و تابستان 1392

عنوان مقاله: بررسی پدیده‌ی مکان و مفاهیم بنیادین آن (مطالعه‌ی موردی: غرفه‌های گالری سرپنتاین، لندن، انگلیس)

نگارندگان: مهندس حسام عشقی صنعتی، دکتر نادیه ایمانی

محل انتشار: 1392، دو فصلنامه دایره هنر؛ شماره یک، بهار و تابستان،صص 42-51.

چکیده:

گالری سرپنتاین واقع در هایدپارک لندن، از بهترین گالری‌های هنرمدرن و معاصر مرکز این شهر می‌باشد. یکی از برنامه‌های این گالری از سال 2000 تاکنون، دعوت سالیانه از معماران مشهور بین المللی برای ساخت غرفه‌های موقت است. یکی از پارادایم‌های معاصر شرح و تفسیر رویدادهای معماری که با تکیه بر آن می‌توان رابطه‌ی غرفه‌های موقت با ساختمان دائمی این گالری را تفسیر نمود، بحث مکان است. موضوع این مقاله؛ معرفی و تحلیل مفاهیم بنیادی فهم پدیده‌ی مکان، شناخت و برشماری خصوصیات کلی معماری با مقایسه‌ی تطبیقی مجموعه‌ی غرفه‌های موقت گالری سرپنتاین می‌باشد.

پرسش اصلی مقاله آنست که «با بررسی پدیده‌ی مکان در غرفه‌های موقت گالری سرپنتاین، کدامین وجوه معماری قابل بازشناسی‌اند؟» برای پاسخگویی به این پرسش، عمده‌ترین مفاهیم بنیادی پدیده‌ی مکان، به تفصیل مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. با مروری به ادبیات موضوع و نیز نمونه‌های تحلیل شده در این پژوهش، می‌توان به مواردی نظیر؛ توجه به مخاطب، سازه‌ی موقت، خلق فضای خلوت، دید بصری، عرصه‌ی شهری اشاره نمود که نشان می‌دهد معماران این غرفه‌ها، در تلاش برای مهیا کردن یک سری پتانسیل‌های فضایی هستند تا با حضور فعال انسان به مکان تبدیل گردد.

کلید واژه: پدیده‌ی مکان، غرفه‌های موقت گالری سرپنتاین، زیست جهان، روح مکان.

* این مقاله برگرفته از یکی از مباحث رساله‌ی نهایی کارشناسی‌ارشد حسام عشقی صنعتی با عنوان "طراحی و بازنگری در طرح میدان فرهنگ واقع در اراضی عباس‌آباد تهران با رویکرد مکان" با راهنمایی سرکار خانم دکتر نادیه ایمانی و مشاوره‌ی سرکار خانم دکتر فریبا قرائی می‌باشد که در دانشکده‌ی معماری و شهرسازی دانشگاه هنر تهران به اتمام رسیده است.

The Investigation on Place Phenomenon and its Fundamental Concepts (Case Study: Serpentine Gallery Pavilions, London, England)

Authors: Hesam Eshghi Sanati, Nadieh Imani

M.S in Architecture, Architecture Department, Art University of Tehran, IRAN.

Ph.D in Architecture, Scientific Member of Architecture Department, Art University of Tehran, IRAN.

Abstract: Serpentine gallery in London’s Hyde Park is the one of the best modern and contemporary art gallery in centeral part of this city. One of this gallery programmes was Annual invitation from international famous architects for constructing temporary pavilions besides the main construction. One of the contemporary paradigms of description and interpretation architectural events that we can interpret relationship between temporary gallery pavilions and main building is place phenomenon. Subject of this paper is presentation and analysis of fundamental concepts of place phenomenon, recognition of architectural characteristics in comparison with temporary pavilions of Serpentine gallery.

So it is the main question of paper that what concepts appear by place phenomenon in Serpentine gallery pavilions? to response this question, we proceeded to investigate the most important fundamental concepts of place phenomenon. We believe in some instances such as attention to the visitors, temporary structure, making the private space, visual quality, civic arena which show architects of this pavilions are trying to make spatial potentials to transform them into place by human active presence.

  
نویسنده : Hesam Eshghi Sanati - حسام عشقی صنعتی ; ساعت ۸:٢٠ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ۱٢ شهریور ۱۳٩٢

آغاز هشتمین سال فعالیت وبلاگ «حسام عشقی صنعتی»

از امسال اگر خدا بخواهد قصد دارم مثل سایر دوستان و همکاران وبلاگنویسم، بیلان کاری سال گذشته‌ی خود را بنویسم. با این جمع‌بندی می‌توانم عملکرد خود را نسبت به سال گذشته بازبینی کنم. بعد از گذشت هفت سال از شروع وبلاگ‌نویسی، این اولین بار است که می‌خواهم این چالش را در اختیار خوانندگان وبلاگم قرار دهم. امیدوارم نتیجه‌اش قابل قبول باشد.

 

فعالیت‌های پژوهشی

□       پیشبرد ترجمه‌ی کتاب «فرهنگ و شکل خانه» نوشته‌ی آمس راپاپورت، با همکاری مهندس مهین همتی گورابی

□       پیشبرد ترجمه‌ی کتاب «معماری و انفصال» نوشته‌ی برنارد چومی

□       ارسال کتاب تالیفی «هرزوگ و دِ مورن» به انتشارات کتابکده کسری برای صفحه بندی و چاپ، با همکاری دکتر ایمان رئیسی

□       ارسال مقاله‌ی تالیفی «بررسی تکنیک‌های آبرسانی در عمارت عالیقاپو، اصفهان» به فصلنامه‌ی علمی‌پژوهشی هویت شهر، با همکاری دکتر ایمان رئیسی

□       ارسال مقاله‌ی تالیفی « بررسی اثرگذاری عوامل اجتماعی و فرهنگی بر بافت کالبدی روستاهای گیلان» به فصلنامه‌ی علمی‌پژوهشی مسکن و محیط روستا، با همکاری دکتر مژگان خاکپور

□       اتمام ترجمه‌ی 3 مقاله با عناوین «نقد معماری: تاریخ، زمینه و نقش‌ها»، نوشته‌ی دنیس شارپ، «معماری و نقد»، نوشته‌ی فرانسوا شَسلن، و «نقد و اخلاق»، نوشته‌ی جوزف ریکورت، برای چاپ در کتاب نقدبازی؛ جستارهایی در نقد معماری، ویراسته‌ی ‌ایمان رئیسی.

□      اتمام مقاله‌ی تالیفی «فضا، ماشین است» برای چاپ در کتاب نظربازی؛ جستارهایی در نظریه‌ی معماری، ویراسته‌ی ‌ایمان رئیسی.

□       انتشار مقاله‌ی «جایگاه خلاقیت در سیر تحول فرآیند طراحی معماری»،
فصلنامه‌ی فن و هنر (فصلنامه‌ی علمی‌ترویجی سازمان نظام مهندسی ساختمان گیلان)؛ شماره‌ی 61، صص 26-33. با همکاری مهندس مهین همتی گورابی

□       انتشار مقاله‌ی «بررسی پدیده‌ی مکان و مفاهیم بنیادین آن (مطالعه‌ی موردی: غرفه‌های گالری سرپنتاین، لندن، انگلیس»، فصلنامه‌ی دایره‌ی هنر دانشگاه گیلان، سال اول، شماره یک.

□       انتشار مقاله‌ی «نسبت فضا و مکان در اثر معماری، با تکیه بر اندیشه‌های هایدیگر و نوربرگ شولتز»، روزنامه‌ی شرق، سال نهم، شماره‌ی 1501، ص 11.

□       شروع مطالعات طرح پژوهشی «مفهوم حریم و قلمرو در مسکن بومی روستایی گیلان» با همکاری دکتر مژگان خاکپور

 

فعالیت‌های آموزشی

□       تدریس درس «نمادشناسی»، رشته‌ی معماری داخلی، مقطع کارشناسی، در مرکز آموزش عالی علمی کاربردی جهاد دانشگاهی رشت

□       تدریس درس «طراحی معماری»، رشته‌ی عمران، مقطع کارشناسی، در دانشگاه علم و فرهنگ رشت

□       تدریس درس «تاریخ معماری معاصر»، رشته‌ی معماری، مقطع کارشناسی، در دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت

□       تدریس درس «انسان،طبیعت، معماری»، رشته‌ی معماری، مقطع کارشناسی، در مرکز آموزش عالی علمی کاربردی جهاد دانشگاهی رشت

 

فعالیت‌های حرفه‌ای

□       طراحی و شروع اجرای کارخانه‌ی برنجکوبی همتی، جاده رشت – انزلی، مساحت: 2000 متر مربع.

□       پیشبرد طراحی فاز یک پروژه‌ی مسکونی 240 واحدی خیابان باهنر رشت

□       اتمام طراحی فاز یک و دو پروژه‌ی مسکونی 48 واحدی خیابان باهنر رشت

□       افتتاح و بهره برداری از پروژه‌ی مسکونی 40 واحدی خیابان باهنر رشت

□       افتتاح ساختمان اداری لنگرود، مساحت: 500 متر مربع.

□       شروع ساخت ساختمان اداری شفت، مساحت: 350 متر مربع.

 

سایر فعالیت‌ها

□       تاسیس دفتر معماری «تیما» (TEAMA): گرایش تئوریک و تجربی معماری کلانشهر

□       برگزاری ورک شاپ یک روزه‌ی «نماد در هنر پیش از اسلام» در مرکز آموزش عالی علمی کاربردی جهاد دانشگاهی رشت

□       همکاری با گروه کنترل نقشه‌ی معماری نظام مهندسی ساختمان دفتر نمایندگی آستانه اشرفیه

□       دریافت تقدیرنامه از رئیس سازمان نظام مهندسی ساختمان استان گیلان، به جهت همکاری با فصلنامه‌ی فن و هنر (فصلنامه‌ی فنی‌مهندسی سازمان نظام مهندسی ساختمان گیلان) در جهت ارتقای آن به رتبه‌ی علمی‌ترویجی

□       دریافت مجوز رسمی تدریس در دانشگاه‌های آزاد اسلامی استان گیلان

□       دریافت مجوز رسمی تدریس در دانشگاه‌ پیام نور، مرکز رشت

□       دریافت مجوز رسمی تدریس در دانشگاه جامع علمی کاربردی استان گیلان

 

  
نویسنده : Hesam Eshghi Sanati - حسام عشقی صنعتی ; ساعت ۱:٢٢ ‎ب.ظ روز شنبه ۱٢ امرداد ۱۳٩٢
تگ ها :

مقاله منتشر شده با عنوان جایگاه خلاقیت در سیر تحول فرآیند طراحی معماری

عنوان مقاله: جایگاه خلاقیت در سیر تحول فرآیند طراحی معماری

نگارندگان: مهندس حسام عشقی صنعتی، مهندس مهین همتی گورابی

محل انتشار: فصلنامه فن و هنر (فصلنامه فنی‌مهندسی سازمان نظام مهندسی ساختمان گیلان)؛ شماره 61، بهار،صص 26-33.

رتبه علمی: علمی ترویجی

چکیده:

این پژوهش که به مقوله‌ی خلاقیت در سیر تحول فرآیند طراحی معماری بلاخص پس از ورود رایانه به این فرآیند می‌پردازد، مشتمل بر سه بخش است. در بخش اول ابتدا با ارائه‌ی پیش‌درآمدی بر مفهوم خلاقیت، به جایگاه آن در دیدگاه منتقدان و نویسندگان در مختصات علم اشاره و سپس به تحلیل و استنتاج پیرامون مفاهیم و تعابیر آن پرداخته خواهد شد. پس از آن در شرحی نسبتا مختصر فرایند خلاقیت از دیدگاه دو نویسنده معرفی می‌شود و خواننده از طریق دیاگرام‌ها با قیاس پیرامون این مقوله‌ آشنا خواهد شد، در خاتمه، ظهور این مفهوم در فرآیند طراحی معماری از نظر خواهد گذشت. بخش دوم پژوهش، پاسخ دادن به مسائل طراحی، ظهور رایانه در قلمروی فرآیند طراحی معماری، انتخاب بهینه‌ی راه حل‌های مسایل طراحی و تعامل دو گانه‌ی انسان و رایانه را تبیین می‌نماید. بخش سوم که به عنوان آخرین بخش نیز تلقی می‌شود‌؛ به نتیجه‌گیری از بخش‌های یادشده پرداخته و مبحث تحلیلی پژوهش را تکمیل می‌نماید.

واژگان کلیدی: خلاقیت، فرآیند طراحی معماری، فرآیند خلاقه، رایانه، تعامل انسان و رایانه.

ادامه مقاله را در اینجا مطالعه فرمایید.

جایگاه خلاقیت در سیر تحول فرآیند طراحی معماری

  
نویسنده : Hesam Eshghi Sanati - حسام عشقی صنعتی ; ساعت ۸:۱٤ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ۱ امرداد ۱۳٩٢
تگ ها : خلاقیت

کلیسای بتنی

کار دو معمار  جوان اهل کره جنوبی به نام های آنچانگ نا و سورایی یو هر دو دانش آموخته دانشگاه برکلی آمریکا

 آنچانگ نا و سورایی یو

  
نویسنده : Hesam Eshghi Sanati - حسام عشقی صنعتی ; ساعت ٦:٠٤ ‎ب.ظ روز یکشنبه ٢۳ تیر ۱۳٩٢
تگ ها :

تنها کاروانسرای مدور ایران: کاروانسرای زین الدین

تاریخچه کاروانسرا به دوره شاه عباس صفوی برمی‌گردد، زمانی که شاه عباس دستور ساخت ۹۹۹ کاروانسرا را داده است. کاروانسرای زین الدین با قدمتی حدود ۴۳۰ سال به دستور زین الدین گنجعلی خان ریگ حکمران کرمان و به امر شاه عباس ساخته شده و محل استقرار تفنگچیان و مستحفظان بوده است.

مکان: کیلومتر 60 جاده یزد به کرمان

تنها کاروانسرای مدور ایران: کاروانسرای زین الدین

دکتر علیرضا مستغنی

ادامه مطلب   
نویسنده : Hesam Eshghi Sanati - حسام عشقی صنعتی ; ساعت ۸:٥۳ ‎ب.ظ روز شنبه ۱٤ اردیبهشت ۱۳٩٢
تگ ها :

طرح گرافیکی هرزوگ و دمورن برای ورودی یک آپارتمان مسکونی

هرزوگ و دمورن این طرح را با استفاده از متریال آلومینیوم و اندودسیمان با الهام از خطوط گرافیکی در نمای ورودی یک ساختمان لوکس مسکونی واقع در خیابان (40bond) نیویورک اجرا کردند.

طرح گرافیکی هرزوگ و دمورن برای ورودی یک آپارتمان مسکونی

طرح گرافیکی هرزوگ و دمورن برای ورودی یک آپارتمان مسکونی

طرح گرافیکی هرزوگ و دمورن برای ورودی یک آپارتمان مسکونی

طرح گرافیکی هرزوگ و دمورن برای ورودی یک آپارتمان مسکونی

طرح گرافیکی هرزوگ و دمورن برای ورودی یک آپارتمان مسکونی

طرح گرافیکی هرزوگ و دمورن برای ورودی یک آپارتمان مسکونی

هرزوگ و دمورن

  
نویسنده : Hesam Eshghi Sanati - حسام عشقی صنعتی ; ساعت ٧:۱۳ ‎ب.ظ روز جمعه ٩ فروردین ۱۳٩٢
تگ ها :

دومین مسابقه ماه اتووود

برای کسب اطلاعات بیشتر:

http://www.etoood.com/NewsShow.aspx?nw=2155

  
نویسنده : Hesam Eshghi Sanati - حسام عشقی صنعتی ; ساعت ٩:۱٢ ‎ق.ظ روز شنبه ۱٧ تیر ۱۳٩۱
تگ ها :

ویژه نامه معماری ایران در نشریه AD / ایران: گذشته، حال و آینده

Architectural Design / Volume 82 / Issue 3 (May/June 2012)
Special Issue: Iran: Past, Present and Future

Table of Contents

Imprint Page/Contents

Editorial

Helen Castle

About The GuestEditors

Michael Hensel, Mehran Gharleghi

Spotlight

Iran: Past, Present and Future

Michael Hensel, Mehran Gharleghi

Towards an Architectural History of Performance: Auxiliarity, Performance and Provision in Historical Persian Architectures

Michael Hensel, Defne Sunguroğlu Hensel, Mehran Gharleghi, Salmaan Craig

Persian Gardens and Landscapes

Nasrine Faghih, Amin Sadeghy

World of Similitude: The Metamorphosis of Iranian Architecture

Farshad Farahi

Subterranean Landscape: The FarReaching Influence of the Underground Qanat Network in Ancient and PresentDay Iran

Reza Daneshmir, Catherine Spiridonoff

Contemporary Architecture of Iran

Darab Diba

  
نویسنده : Hesam Eshghi Sanati - حسام عشقی صنعتی ; ساعت ۱٠:٤٤ ‎ق.ظ روز یکشنبه ۱٠ اردیبهشت ۱۳٩۱
تگ ها :

انتشار مقاله در روزنامه شرق - شماره 1501

نسبت فضا و مکان در اثر معماری
با تکیه بر اندیشه های مارتین هایدگر و کریستین نوربرگ شولتز

نویسنده: ایمان رییسی، حسام عشقی صنعتی

دو مفهوم فضا و مکان از مفاهیم پیچیده در معماری هستند که هنوز بر سر تعریف آنها اجماع نظر وجود ندارد و برای یافتن پاسخ به پرسش های متعدد ذهن خلاق، باید از مباحث بنیادین و ریشه ای علم معماری مدد جست. بحث مکان از دیدگاه پدیدارشناسانه در آثار نویسنده و نظریه پرداز نروژی، کریستین نوربرگ-شولتز که متاثر از اندیشه های هایدگر است یافت می شود. با مطالعه پیرامون ادبیات موضوع این سوال پیش می آید که «آیا فضا و مکان در اثر معماری با یکدیگر نسبت دارند؟» در این مقاله ابتدا مفهوم مکان و بازتاب آن در معماری تبیین و آنگاه با جمع بندی ادبیات موضوع، رابطه میان فضا و مکان و نسبت آن دو با یکدیگر در اثر معماری تبیین خواهد شد.
    
    مکان و رویکردهای مبتنی بر مکان
    تعاریف مکان: در فرهنگ انگلیسی آکسفورد، مکان «یک موقعیت، نقطه یا ناحیه ای خاص» معنی شده است (Oxford،2003: 960). در فرهنگ انگلیسی لانگمن، مکان «هر ناحیه، نقطه یا موقعیتی یا وضعیت در فضا» و «یک نقطه به خصوص در یک ناحیه گسترده تر» است (Longman،2001: 1072). منظور از مکان، مفهوم مجرد و کلامی آن، به معنی یک جا نیست. اشیای گوناگون و رفتارهای مختلف احتیاج به مکان های متفاوت دارند. مکان، جا یا قسمتی از فضاست که از طریق عواملی که در آن قرار دارند صاحب هویت خاصی شده است (گروتر، 1383: 138). مکان بخشی از فضاست که به واسطه عناصر و عواملی خاص صاحب هویتی منحصربه فرد و تکرار ناپذیر می شود. معماری در مواجهه با محیط، یا زبان، محیط را برمی گزیند یا خود را جدا از محیط بیان می کند یا به مقابله با محیط می پردازد. به عبارت دیگر تعلق مکانی است که می تواند ساختمان را تبدیل به معماری کند و معماری است که می تواند جا را به مکان تبدیل کند. این ارتباط درهم پیچیده مهم ترین عامل تجربه زیستن در مکان است؛ تجربه تعلق داشتن به مکان و معنا دادن به آن.
    ماهیت مکان: شولتز معتقد است که ماهیت یک مکان در بعضی عرصه ها، کنشی زمانی است که با فصل ها یا دوره های یک روز همانند هوا تغییر می کند؛ عواملی که بیش از هرچیز، موقعیت های متفاوت را تعیین می کند (نوربرگ-شولتز، 1380: 7، الف).
    او خاطرنشان می کند که در واقع بی معنی است که رخدادی را بدون ارجاع به یک محل تصور کنیم. به وضوح مکان یکی از اجزای یکپارچه وجود است. پس منظور ما از کلمه مکان چیست؟ روشن است که مقصود ما چیزی بیش از یک موقعیت انتزاعی است. منظور ما این است که یک تمامیت از چیزهای ملموس دارای ماده و جوهر، شکل، بافت و رنگ ساخته شده است. این چیزها در کنار هم مشخصه ای محیطی را تعیین می کنند که گوهر مکان است. بنابراین یک مکان، یک پدیده کامل کیفی است که نمی توانیم آن را به هیچ یک از اجزایش نظیر رابطه فضایی تقلیل دهیم بدون اینکه طبیعت منسجم آن از نظر دور شود (نوربرگ-شولتز، 1381: 5، ب).
    معنای حضور در مکان (رابطه میان فضاییت و مکان): رابطه زیست جهان با مکان مستلزم رابطه انسان و حضور (1) وی در محیط پیرامونش است؛ برای پرداختن به ساختارهای زیربنایی زیست جهان باید پیش و بیش از هر چیز به مفهوم هایدگری فضاییت مرتبط شویم یا به ندای حضور گوش سپاریم. فضاییت نشان دهنده ارتباط ریاضی با جهان نیست، بلکه در عوض هرروزه به وجود فضایی برای زیست مان اشاره دارد. آن گونه که هر چیزی در این فضا جای خود را دارد و همه این جاها به کارآفریدن و فراهم کردن محیطی می آیند که فراروند راستین زندگی در آن محیط جریان می گیرد و روی می دهد (نوربرگ-شولتز، 1381: 61، الف).
    روح مکان: از خصلت های دیگر مکان که به درک نسبتش با فضا در یک اثر معماری کمک می کند روح آن است. نوربرگ-شولتز معتقد است هرگاه یک چشم انداز مسکون با انسان نزدیکی پیدا می کند، فضا، فرم و صورت همه درکار یکدیگر می شوند و تاثیر مکان را چندبرابر تشدید می کنند و این همه تاثیری است که از روزگاران باستان به آن با لفظ روح مکان اشاره شده است.
    یوهانی پالاسما متاثر از اندیشه هایدگر، پرسش می کند که چرا تعداد کمی از ساختمان های مدرن، احساسات مان را برمی انگیزند، در صورتی که تقریبا هر خانه مستقل در شهری قدیمی یا محقرترین خانه دورافتاده در یک مزرعه، یک حس آشنا و لذت به ما می دهد؟ ساختمان های زمان ما، می توانند با جسارت یا قوه ابتکارشان، حس کنجکاوی را برانگیزند، اما به دشواری حسی از معنای جهان یا موجودیت شخصی مان را به ما می دهند (Menin،2003: 448). (2)
    معماری هنر مکان: از نظر هایدگر، جهان در فضا نیست، بلکه فضا در جهان است. به نظر او فضا، مکان را از حالت وحشی خود می رهاند و به آن مکان زیستن می بخشد. بنابراین فضا، به بودن مربوط است. هایدگر مثال معروفی درباره معابد یونانی دارد و می گوید که معبد برپاشده بر صخره فقط به صرف برپا ایستادن خود عرصه تجلی بودن در فضاست: معبد با بودن خود نخست به اشیا ظاهری دیدنی می بخشد و سپس به انسان ها دیدی به خویشتن می دهد... همین نکته درباره پیکره خدای معبد نیز صادق است... این پیکره فقط تصویری نیست که به کمک آن بتوان آسان تر سیمای خدای معبد را تصور کرد، بلکه اثری است که به خدای معبد امکان حضور و بودن می دهد؛ از این نظر این پیکره همان خدای معبد است... (فردانش، 1381: 23).
    نکته اصلی در تلقی هایدگر از معماری جایگاه ساختمان در هستی است که به وجود بنا مربوط است. از همین روست که معبد روی صخره می روید و پل دو کرانه رودخانه را به یکدیگر می رساند. به همین ترتیب، خانه روستایی جنگل نشین که از دامنه کوهی که بر آن نشسته، زاییده می شود حاصل زیستی روستایی است. معنای زیستن راستین همانا حفظ یگانگی بین چهار عامل فانیان (بشر)، زمین، آسمان و قدسیان (خدایان) است؛ و ساختن و ساختمان نیز نقشی جدا از این ندارد (فردانش، 1381: 24).
    او از تعریف خود از فضا، به مفاهیم حرکت و فاصله متوسل شد و معتقد بود که تغییر در حرکت یا تغییر در فاصله، فضای موجود را تغییر می دهد. با پرداختن به مساله حرکت، بحث جهت مطرح می شود و با استفاده از بحث جهت، مکان را مطرح می کند (نوربرگ-شولتز، 1380: 7، الف) که محدود به سه جهت بالا، پایین و اطراف است. به عبارت دیگر همان طور که سقف و کف و دیوار فضا را تعریف می کند، آسمان بالای سر و زمین زیر پا و افق اطراف نیز مرزهای مکان را معرفی کند.
    
    نسبت فضا و مکان در اثر معماری
    فضا واسطه ای برای درک مکان: استنباط از مکان می تواند به عنوان فضا نیز درک شود. نوربرگ-شولتز به تلقی هایدگر از فضاییت مکان می پردازد و معتقد است مکان همانند فضا، مرز گشاینده است؛ هایدگر در جزییات بیشتر، سرشت دوگانه فضاییت را نمایان می کند. او ابتدا به واژه آلمانی Raum یا فضا که از raumen سرچشمه گرفته است، اشاره می کند که در واقع رهایی مکان ها برای اسکان بشر است. مکان قلمرو اشیا گردهم آمده که اینجا به هم تعلق دارند را می گشاید. ما باید این درک را فرا بگیریم که اشیا حقیقتا به مکان تعلق ندارند، بلکه خودشان مکان هستند، ثانیا مکان ها به وسیله فرم های تندیسی مجسم شده اند. این تجسم ها شخصیت هایی هستند که مکان را آشکار می کنند، بنابراین تجسم های تندیسی صورت خارجی حقیقت بودن در یک اثر هستند که در مکانش یافت می شود (Nesbitt،1996: 435).(3)
    هایدگر نیز در این باره چنین می گوید: گوهر هر فضا برخاسته از نه خود آن فضا، که از مکان های آن است. عموما سامان پذیری فضایی نشانگر سامان پذیری افقی است، زندگی بر زمین روی می دهد و آهنگ آن را می توان در یک سطح نمایش داد (نوربرگ-شولتز، 1381: 58، الف).
    مقایسه فضا و مکان در یک اثر معماری: با حضور در یک بنای معماری، آنچه که خود را به ما نشان می دهد و به عین آن را درک می کنیم، فضا و آنچه که در پس زمینه ذهن همانند خاطره باقی خواهد ماند، مکان آن خواهد بود. در واقع می توان گفت فضا فقط با حضور در آن و لمس کالبد آن احساس می شود و در جایی خارج از آن درک شدنی نیست، ولی مکان از آنجایی که قابلیت خاطره شدن دارد و در ذهن متبلور می شود، در ذهن خواهد ماند و در هر جای دیگری قابل بازگویی است. معماری را هنر ساختن فضا معرفی می کنند. ارایه بینشی که در جهت دستیابی به چارچوبی برای فهم معماری از طریق مفهوم فضا باشد. از آنجا که فضا ذات و ماهیت معماری است، فهم معماری موکول به فهم فضاست. فهم انسان از محیط پیرامون خود تنها به تعاریف هندسی محدود نمی شود و همچنین نمی توان مکان را که برآمده از المان های فیزیکی است، بسترساز خلق فضا ندانست، بنابراین هدف نهایی معماری تاسیس مکان است که شالوده فضا است و به این تعبیر رسید که فضا، حاصل تاسیس مکان است. آنچه مسلم است این است که در توصیف مفهوم فضا انسان نقش محوری ایفا می کند، زیرا مکان در نتیجه فضا برای انسان خلق می شود. بنابراین فضا واسطه ای است که درک مکان را برای ما مقدور می کند. هنر معمار، تبدیل فضا به مکان است یعنی ترسیم مکان در ذهن اشخاص و معماری، هنر تبدیل فضا به مکان است. به همین دلیل است که نوربرگ-شولتز معماری را هنر مکان و هنری می داند که هدف آن ارایه تصویرهایی از جهان است که به آشکار کردن معنای چیزها کمک می کند. هر انسان درک خاصی از مکان دارد و معمار برای ساختن مکان، باید به دنبال ذهنیت های مصرف کننده بگردد و بر اساس نیازهای فطری او عمل کند.
    
    جمع بندی نهایی
    با توجه به پرسش اصلی پژوهش می توان عنوان کرد که فضا و مکان در یک بنای معماری، با هم نسبت دارند و نسبت آنها در مقایسه این دو مقوله و بررسی کیفیات آنها آشکار می شود. این نکته قابل ذکر است که آن چیز که خودش را به ما نشان می دهد و آن را درک می کنیم در فلسفه، ابژه نامیده شده و در تئوری فضا به آن فضا گفته می شود. آن بخش از ابژه یا فضا که در ذهن ما می ماند و گاهی تبدیل به خاطره جمعی می شود، در فلسفه سوبژه و در تئوری فضا، به آن مکان گفته می شود. در خاتمه بحث می توان به قیاس بین فضا و مکان اشاره کرد که فضا به صورت واقعیتی است که در جای خود ثابت است و حرکت نمی کند، اما مکان، ویژگی خاصی است که در ما و در ذهن ما می ماند و با ما جابه جا می شود. پس فضا خصلتی ایستا دارد، ولی مکان دینامیک یا پویاست و در شبکه همواره متغیر روابط اجتماعی در تمامی سطوح و مقیاس ها، به آن و لحظه درمی آید. بنابراین، اگر فضا امکان وقوع حرکت را می دهد، مکان درنگ پدید می آورد. هنگامی که انسان به مرور زمان با یک فضا انس می گیرد و نسبت به آن احساس تعلق خاطر پیدا می کند، این فضا برای او ارزشمند می شود و حس آشنا و نوستالژیکی در قبال آن فضا دارد. این فضا، مکان خوانده می شود و این نکته قابل نتیجه گیری ا ست که مکان قابلیت خاطره سازی دارد. مکان به عنوان امری فرافیزیکی، در ذهن وجود دارد، اما فضا دارای جنبه های مادی و فیزیکی است. در حالی که فضا را گستره ای باز و انتزاعی می بینیم، مکان بخشی از فضاست که شخصی یا چیزی آن را اشغال می کند و دارای بار معنایی و ارزشی است که در اثر همکنش افراد با محیط واجد ویژگی های متمایز با مناطق اطراف شده است.
    
    
 روزنامه شرق ، شماره 1501 به تاریخ 23/1/91، صفحه 11 (اندیشه)

 

برای دریافت نسخه پی دی اف اینجا کلیک کنید.

  
نویسنده : Hesam Eshghi Sanati - حسام عشقی صنعتی ; ساعت ۱٢:۱۳ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ٢۳ فروردین ۱۳٩۱
تگ ها :

← صفحه بعد صفحه قبل →