حسام عشقی صنعتی

Hesam Eshghi Sanati

اقدامات مرمتی در بنای مقدس کعبه*

* این یادداشت در نهمین شماره ی نشریه ی الکترونیک گیلانیان منتشر شده است.

همه‌ می‌داننــد کعبه‌ بنــایی‌ است‌ در میــان‌ مسجــدالحــرام‌ که‌ هیچ‌ بنـای‌ دیگــری‌ از آن‌ حفـاظت‌ نمی‌کنـد و گـــرچه‌ جــامه‌ای‌ به‌ منظور زیبــایی‌ و نیــــز محفــوظ مانـدن‌، بــر آن‌ پوشانـده‌ شده‌، اما این‌ خانه‌ همچنان‌ در معرض‌ عـوامـل‌ طبیعی‌ و فـــرساینـده‌ مختلفی‌ به‌ ویـــژه‌ عـوامـل‌ جـوی‌ است‌ که‌ در شکـل‌ فـــراینـدهـای‌ شیمیـایی‌ یا مکانیکی‌ بر آن‌ اثر می‌گذارند.
از آخـــریــن‌ مـــرمت‌ کلی‌ کعبه‌ در سال‌ ١٠۴٠ه' .ق‌. نــزدیک‌ به‌ چهار سده‌ بــر آن‌ گـذشته‌ و از ایـن‌ روی‌، در اثــر عـوامل‌ فــرساینـده‌ طبیعی‌، بــر روی‌ سنگ‌هـای‌ دیـوار، پـوسته‌ها و شکاف‌هـای‌ ریــزی‌ پـدیـد آمـده‌ و در بنـد کشی‌ میـان‌ سنگ‌هـا نیـــز، خـواه‌ در قسمت‌هـای‌ بـالا و خــواه‌ در قسمت‌هـای‌ پـاییــن‌ دیــوارهــا، درزهــا و شکستگی‌هایی‌ پدیدار شده‌ بود.
از ایـــن‌ روی‌، در اوایـــل‌ ذی‌ حجه‌ سال‌ ١۴١۴ه .ق‌. طی‌ دستــوری‌ مـــرمت‌ شکـاف‌هـا و بـــر طرف‌ کـــردن‌پــوسته‌هـا و اقــدام‌هـای‌ لازم‌ دیگـــری‌ که‌ در نــوسازی‌ دیوار کعبه‌ نیاز است‌ آغاز شد.

مراحل‌ کار بدین‌ شرح‌ انجام‌ پذیرفت‌:
١ ـ بنـدکشی‌ میـان‌ سنگ‌هـا، تـا جـایی‌ که‌ لازم‌ بـود و به‌ اصـل‌ بنـا نیـــز آسیب‌ نمی‌رسانـد بـــرچیـده‌ شد و آن‌گـاه‌ شکـاف‌ میـان‌ سنگ‌هـا کـامـلا پـاکسازی‌ و تمیـــز گردید. در جریان‌ کار در لابه‌ لای‌ سنگ‌ها مقداری‌ رطوبت‌ به‌ چشم‌ آمـد که‌ احتمالا از عـوامـل‌ طبیعی‌ و آب‌ و هــوایی‌ سرچشمه‌ می‌گــــرفت‌. ایـــن‌ رطوبت‌ نیــــزبرطرف‌ گردید. همچنیــن‌ در قسمت‌هـــایی‌ از درز سنگ‌هـــا آثـــار مــوریـانه‌ وجــود داشت‌ که‌ آنهـا نیـــز از میـان‌ رفت‌.

٢ ـ پس‌ از تمیـــز کــــردن‌ درزهــای‌ میــان‌ ردیف‌هــای‌ سنـگ‌ به‌ تنظیف‌ رویه‌ سنـگ‌هـــا و زدودن‌ پــوسته‌هـــا و خـالی‌ کـــردن‌ اطراف‌ شکـاف‌هــا و رخنه‌هــا اقــدام‌ شد. پس‌ از آن‌، سنگ‌هـا را شستنــد و به‌ وسیله‌ مـاشیـن‌هــای‌ مخصوص‌ خشک‌ کردند.

٣ ـ سپس‌ مطالعاتی‌ در مورد مشخصات‌ و تـــرکیب‌ سنگ‌هـای‌ دیــوارهـای‌ کعبه‌ و تطابـق‌ ایـن‌مشخصـات‌ بـا کــوه‌هـای‌ معروف‌ مکه‌ انجــام‌ گـــرفت‌ تــا سازگـارتــریـن‌ سنگ‌هـا بــرای‌ تــرمیم‌ انتخـاب‌ شود. پس‌ از آن‌، از سازگـارتــریـن‌ سنگ‌هـا خمیـــری‌ تهیه‌ و ضمـن‌آمیختــن‌ آن‌ به‌ مــواد شیمیــایی‌ ویــــژه‌، به‌ داخـــل‌ قـالب‌هــایی‌ هم‌شکــل‌ بــا پــوسته‌ طبیعی‌ سنگ‌ که‌ بـــر روی‌ سنگ‌هـای‌ نیـازمنـد مـــرمت‌ قـــرار داده‌ شده‌ بـود، تـــزریـق‌ شد و بــدیـن‌ وسیله‌ قسمت‌هــای‌ کنــده‌ شده‌ از سنگ‌هـای‌ کعبه‌ و نیـــز درزهـا و شکـاف‌هــای‌ آن‌ مـــرمت‌ شد; به‌ گـونه‌ای‌ که‌ رویه‌ جـدیـد، درست‌ همـاننـد ظاهــر طبیعی‌ سنگ‌ به‌ چشم‌ می‌آید.
۴ ـ سپس‌ به‌ درون‌ فواصل‌ طبیعی‌ میان‌ ردیف‌هـای‌ سنگ‌ که‌ بنــدکشی‌هــای‌ قبلی‌اش‌ بـــرداشته‌ شده‌ بــود، مـلاط مخصــوصی‌ به‌ وسیله‌ دستگـاه‌ تـــزریـق‌ شد تا همه‌ درزهـا را پــر کنـد آنگـاه‌ بـا همیـن‌ مـلاط مخصوص‌ بندکشی‌های‌ جدید به‌ صورت‌ برجسته‌ انجام‌ پذیــرفت‌. هـدف‌ از انتخاب‌ این‌ نـوع‌ بنـدکشی‌ نیــز کمک‌ به‌ مـانـدگـاری‌ و مقـاومت‌ بیشتــر سنگ‌هـا در برابر عوامل‌ طبیعی‌ بود.

همچنین‌ به‌ منظور یکسان‌ سازی‌ شکل‌ مستطیـل‌هــایی‌ که‌ پس‌ از بنــدکشی‌ رخ‌ می‌نمــود، در جـاهــایی‌ که‌ سنگ‌هــای‌ بـــزرگ‌ و یکپــارچه‌ در مسیـــر وجود داشت‌، خط بندکشی‌ روی‌ سطح‌ سنگ‌ به‌ صـورت‌ بــرجسته‌ ادامه‌ می‌یافت‌ تا در نهـایت‌ دیـوار کعبـه‌ شکـلـی‌ همسان‌ و همـــاهنـگ‌ بـه‌ خــود گیـــــرد. بـدیـن‌ تـــرتیب‌ پس‌ از پـایـان‌ ایـن‌ مـــرمت‌، دیــواری‌ نـو رخ‌ نمـود، هــر چنـد آن‌ همان‌ دیـوار پیشین‌ بـود که‌ دستان‌ هنرمندی‌ بدان‌ چنین‌ چهره‌ای‌ تازه‌ می‌بخشید.

 

برگرفته از: صابری، حسین (1380) آخرین توسعه و مرمت کعبه، میقات‌ حج‌، شماره‌ ٣۶ ،تابستان‌.

 

ماخذ برای مشاهده ی متن اصلی و تصاویر : www.gilanianmag.com/2008/11/post-32.html

  
نویسنده : Hesam Eshghi Sanati - حسام عشقی صنعتی ; ساعت ٧:٥٢ ‎ب.ظ روز شنبه ۱٢ بهمن ۱۳۸٧
تگ ها :